VnEconomy > Doanh nhân 10:22 (GMT+7) - Thứ Sáu, 26/2/2010

Doanh nghiệp tư nhân: Vì sao không lớn được?

Một điều tra gần đây cho biết, có đến 80% số doanh nghiệp tư nhân Việt Nam có quy mô nhỏ...

Doanh nghiệp tư nhân: Vì sao không lớn được?

Nhân viên của Vinamit - một doanh nghiệp tư nhân khá thành công trong lĩnh vực chế biến nông sản - tiếp thị sản phẩm trong một hội chợ - Ảnh: Lê Toàn.

Đã qua 10 năm tính từ năm 2000 khi Luật Doanh nghiệp chính thức có hiệu lực mà các doanh nghiệp tư nhân Việt Nam vẫn không lớn được, vì sao vậy?

Đó là câu hỏi đầy trăn trở của ông Nguyễn Đình Cung, Phó viện trưởng Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương, tại một cuộc hội thảo do VCCI tổ chức.

Quả thực là như vậy. Một điều tra gần đây cho biết, có đến 80% số doanh nghiệp tư nhân Việt Nam có quy mô nhỏ (80% có vốn kinh doanh dưới 5 tỉ đồng và 87% sử dụng dưới 50 lao động). Vấn đề không chỉ dừng lại ở việc đưa ra con số về quy mô doanh nghiệp tư nhân, quan trọng hơn như một chuyên gia kinh tế nhận định: “Khi khu vực doanh nghiệp tư nhân chưa thực sự đủ lớn, việc trở thành động lực thực sự cho sự phát triển kinh tế Việt Nam sẽ vẫn là kế hoạch”.

Những nguyên nhân chậm lớn

Đã có rất nhiều ý kiến bàn về nguyên nhân của tình trạng “không lớn được” của các doanh nghiệp tư nhân Việt Nam song những nguyên nhân sau đây là cơ bản.

Thứ nhất, từ năm 2000 - năm Luật Doanh nghiệp được bắt đầu áp dụng - đến nay, thời gian chưa phải là dài để chúng ta có được những tập đoàn kinh tế tư nhân hùng mạnh. Đó là điều tất yếu khách quan.

Thứ hai là những nguyên nhân từ đội ngũ doanh nhân. Một điều tra mới đây của VCCI cho biết, “tầng lớp doanh nhân mới được hình thành trong những năm gần đây, xuất thân từ nhiều tầng lớp lao động xã hội khác nhau, nhiều người chưa được đào tạo kinh doanh bài bản; các doanh nghiệp của doanh nhân Việt Nam chưa có tích lũy lớn về vốn nên sức vươn hạn chế; tinh thần học hỏi của một số doanh nhân chưa cao, dễ thỏa mãn, chưa chú trọng đầu tư thu thập thông tin, nâng cao kiến thức quản lý, kinh doanh; tâm lý ỷ lại của một số doanh nhân vào sự hỗ trợ của Nhà nước vẫn còn tồn tại; một số doanh nhân chưa tuân thủ đúng pháp luật và hưởng thụ quá sớm…”.


Những điểm yếu nêu trên của đội ngũ doanh nhân là sự thật. Đến lượt nó, những điểm yếu nêu trên lại dẫn đến tình trạng “gia đình trị” trong quản trị doanh nghiệp, chưa coi trọng chữ tín trong kinh doanh, tính liên kết rất kém… Vì vậy, chưa thể có những doanh nghiệp tư nhân có quy mô lớn và những doanh nhân xuất chúng.

Thứ ba, sự liên kết giữa các doanh nghiệp trong nền kinh tế chưa hình thành.

Trong hệ thống các doanh nghiệp ở nước ta hiện nay đang tồn tại ba khu vực là: doanh nghiệp nhà nước và doanh nghiệp có vốn chi phối của Nhà nước; doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài; doanh nghiệp ngoài quốc doanh. Đáng tiếc là, hoạt động của các doanh nghiệp thuộc ba khu vực đang “độc lập” với nhau ở mức độ khá lớn. Mỗi khu vực gần như một “ốc đảo”, khép kín với toàn bộ hoạt động của mình. Điều đó không chỉ làm hạn chế sự phát triển của các doanh nghiệp tư nhân mà còn làm suy yếu toàn bộ hệ thống doanh nghiệp của nền kinh tế quốc dân.


Thứ tư, về môi trường kinh doanh, điều tra của VCCI nhận định: “Những nguyên nhân khách quan chủ yếu là: trình độ phát triển kinh tế còn thấp và thể chế kinh tế thị trường định hướng XHCN chưa hoàn thiện; nhận thức về vai trò của doanh nhân trong sự nghiệp phát triển kinh tế-xã hội vẫn còn một số điểm chưa rõ ràng, chưa tạo ra sự đồng thuận của toàn xã hội về vai trò, vị thế của doanh nhân trong nền kinh tế thị trường định hướng XHCN; còn tâm lý e ngại, chưa thật sự tin tưởng vào tinh thần dân tộc, trách nhiệm xã hội, trí tuệ và năng lực của tầng lớp doanh nhân; kinh doanh chưa được coi là một nghề cao quý trong xã hội; sự thất bại của một số doanh nhân trong kinh doanh thường được coi là hiện tượng xấu; môi trường pháp lý chưa hoàn thiện, chưa tạo điều kiện thật thuận lợi cho các doanh nhân khởi sự doanh nghiệp và yên tâm phát triển sản xuất, kinh doanh; nhiều chính sách được thiết kế thiếu đồng bộ, chưa phù hợp với thể chế kinh tế thị trường định hướng XHCN, thiếu minh bạch; bộ máy hành chính và đội ngũ công chức còn nhiều yếu kém, cải cách hành chính chưa đạt được kết quả mong muốn; tính tùy tiện trong cách ứng xử cũng như trong ban hành chính sách của một bộ phận cán bộ chính quyền không những làm mất cơ hội kinh doanh của doanh nhân mà còn gây ức chế, làm thui chột ý chí kinh doanh”.

Cần làm gì?

Những nguyên nhân cơ bản dẫn đến tình trạng “không lớn được” của các doanh nghiệp tư nhân Việt Nam cho thấy, để có những doanh nghiệp quy mô lớn và có nhiều hơn những doanh nhân ngang tầm quốc tế, hãy còn rất nhiều việc phải làm cả trong phạm vi nền kinh tế và từng doanh nghiệp.

Tái cấu trúc hay cải cách cơ bản toàn bộ nền kinh tế quốc dân sau khủng hoảng là nhiệm vụ quan trọng và cấp bách hiện nay. Và tái cấu trúc hệ thống các doanh nghiệp phải đi trước một bước trong việc tái cấu trúc toàn bộ nền kinh tế quốc dân. Tái cấu trúc doanh nghiệp ít nhất phải bao gồm những nội dung cơ bản sau đây:

Thay đổi cơ cấu sở hữu vốn. Do dấu ấn của cơ chế quản lý tập trung, bao cấp vẫn còn rất nặng nề trong hệ thống các doanh nghiệp đang hoạt động hiện nay, những doanh nghiệp do Nhà nước chiếm 100% vốn chủ sở hữu vẫn còn khá nhiều.

Hình thành những mối liên hệ biện chứng, hỗ trợ lẫn nhau giữa các doanh nghiệp của nền kinh tế. Cần nhanh chóng phá vỡ những “ốc đảo”, hình thành sự hợp tác chặt chẽ hơn giữa các doanh nghiệp theo hướng: những doanh nghiệp có quy mô lớn, có năng lực quản lý tốt sẽ hoạt động kinh doanh ở những ngành, những lĩnh vực then chốt của nền kinh tế và đòi hỏi vốn đầu tư lớn. Các doanh nghiệp nhỏ và vừa sẽ là những vệ tinh cho những doanh nghiệp lớn tạo thành một chỉnh thể thống nhất. Đó là nhân tố quan trọng để nâng cao hiệu quả kinh doanh và năng lực cạnh tranh của từng doanh nghiệp và toàn bộ hệ thống.

Cải cách thể chế pháp lý và thủ tục hành chính, tôn trọng quan hệ thị trường. Thực hiện yêu cầu này đòi hỏi phải giải quyết triệt để những vấn đề: nhanh chóng xóa bỏ cơ chế chủ quản - một cơ chế lỗi thời, tàn dư của thời kỳ bao cấp - từ đó xóa bỏ việc sử dụng mệnh lệnh hành chính để can thiệp vào hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp; hoàn thiện hệ thống các văn bản quy phạm pháp luật điều chỉnh các hoạt động của doanh nghiệp theo nguyên tắc “bình đẳng, minh bạch”; xây dựng đội ngũ công chức “liên hệ chặt chẽ với nhân dân, lắng nghe ý kiến và chịu sự giám sát của nhân dân” như quy định tại điều 8 Luật Cán bộ công chức.

Tái cấu trúc trong nội bộ từng doanh nghiệp. Quản lý doanh nghiệp theo phương thức “gia đình” là đặc điểm lớn nhất của các doanh nghiệp dân doanh Việt Nam, dẫn đến sự thiếu minh bạch. Hơn nữa, do xuất phát từ một nền sản xuất nhỏ, không ít doanh nghiệp đã và đang hoạt động theo phương thức chụp giật, thiếu tôn trọng các quy định của pháp luật. Do đó, từng doanh nghiệp phải tái cấu trúc cơ chế quản lý nội bộ của mình, kể cả việc chuyển đổi hình thức tổ chức, để bảo đảm sự minh bạch và tôn trọng các quy định của pháp luật.

Luật gia Vũ Xuân Tiền (TBKTSG)
  Bình luận (7)
Các ý kiến bạn đọc được đăng tải không nhất thiết phản ánh quan điểm của Tòa soạn. VnEconomy có thể biên tập lại ý kiến của bạn nếu cần thiết. Đang hiển thị 7/7 bình luận.
  • Đánh giá bài viết ở góc độ pháp lý. Tác giả bài viết đang nói đến thực trạng của nhóm các doanh nghiệp ngoài quốc doanh thì đúng hơn là nói về "doanh nghiệp tư nhân".

    Tác giả tuy có đề cập đến sự hoạt động của các doanh nghiệp theo quy định của pháp luật về doanh nghiệp song lại thiếu hiểu biết về kiến thức pháp luật. "Doanh nghiệp tư nhân" là một loại hình doanh nghiệp được quy định trong Luật Doanh nghiệp 2005 (chứ không phải Luật Doanh Nghiệp 1999 như tác giả đề cập) tại điều 141.

    Theo ý kiến của mình thì đầu tiên khi đánh giá thực trạng của nhóm doanh nghiệp ngoài quốc doanh thì có thể phân chia các tổ chức kinh tế theo mô hình doanh nghiệp tại Việt Nam ra thành 3 nhóm chính sau: nhóm các doanh nghiệp nhà nước (các tập đoàn kinh tế nhà nước, DNNN chưa cổ phần hóa, Các DN có cổ phần chi phối của NN); nhóm các doanh nghiệp ngoài quốc doanh; Nhóm các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (Doanh nghiệp liên doanh, 100% vốn nước ngoài, nhà đầu tư nước ngoài nắm cổ phần chi phối). Riêng trong nhóm doanh nghiệp ngoài quốc doanh thì có thể chia ra thành 3 nhóm nhỏ tiếp theo

    15:59 (GMT+7) - Thứ Tư, 10/3/2010 Trả lời Thích
  • Tôi có ý kiến như sau:

    Một doanh nghiệp muốn phát triển phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố, nhưng chủ yếu tùy thuộc vào góc độ nhìn nhận thị trường của chủ doanh nghiệp.

    Chúng ta có thể liệt kê rất nhiều nguyên nhân dẫn đến thất bại nhưng chúng ta không suy nghĩ cách giải quyết một cách thiết thực và phù hợp nhất với doanh nghiệp, thì tôi nghĩ mọi chuyện vẫn không được giải quyết.

    Hãy giải quyết từ những vấn đề đơn giản nhất, nền vững chắc thì mới phát triển được.

    09:17 (GMT+7) - Thứ Tư, 10/3/2010 Trả lời Thích
  • Chưa có ý nào đúng, trong đó ý kiến của anh Thành là sai hoàn toàn: "người Việt Nam rất sáng tạo, chủ doanh nghiệp nhất là các chủ trẻ của các doanh nghiệp mới họ cực kỳ sáng tạo, có lẽ anh chưa hiểu điều này".

    - Mỗi doanh nghiệp được tạo ra, chủ đầu tư của nó luôn xây dựng mục tiêu cụ thể cho sự phát triển của nó. Nhưng tại sao nhỏ, tại sao "không lớn được" bài viết trên tương đối hoàn chỉnh. Riêng ý kiến của anh Hải và anh Việt tôi đồng tình vì đó là sách vở viết ra.

    Riêng ý kiến của anh Nam, tôi nghĩ là đúng một phần: đúng là các doanh nghiệp tư nhân có những vướng mắc đó. Thực tế bài viết trên phản ánh tương đối đúng với thực tế, có điều không cần mục: "Thay đổi cơ cấu sở hữu vốn. Do dấu ấn của cơ chế quản lý tập trung, bao cấp vẫn còn rất nặng nề trong hệ thống các doanh nghiệp đang hoạt động hiện nay, những doanh nghiệp do Nhà nước chiếm 100% vốn chủ sở hữu vẫn còn khá nhiều" vì cái này chẳng liên quan gì đến ý của bài viết.

    03:33 (GMT+7) - Chủ Nhật, 7/3/2010 Trả lời Thích
  • Muốn doanh nghiệp tư nhân phát triển thì cần có sự hỗ trợ của Nhà nước: ưu đãi vốn vay, thuế thu nhập doanh nghiệp cho những doanh nghiệp mới thành lập hoạt động trong những lĩnh vực tốn nhiều lao động, không gây hại cho môi trường, hay công nghệ mới...

    15:53 (GMT+7) - Thứ Năm, 4/3/2010 Trả lời Thích
  • Tôi hoàn toàn đồng ý với cách lý giải của anh Hải và anh Việt.

    Vấn đề chung quy lại của doanh nghiệp là nền tảng tri thức và tri thức. Từ đây mới có thể có những điều khác nữa. Vậy thì muốn trả lời câu hỏi doanh nghiệp Việt Nam bao giờ lớn thì phải trả lời câu hỏi : Người Việt Nam có sáng tạo không? trước.

    10:33 (GMT+7) - Thứ Tư, 3/3/2010 Trả lời Thích
  • Tôi có một số ý kiến như sau:

    Việt Nam đã, đang và sẽ là một môi trường kinh doanh hấp dẫn, đầy tăng trưởng và ngập tràn cơ hội kinh doanh cho những ai đã, đang và sẽ làm doanh chủ. Cơ hội nhiều hơn là thách thức.

    Việt Nam chưa có những doanh nghiệp tư nhân lớn một phần nhỏ là yếu tố thời gian, còn phần lớn là do nguồn lực yếu và thiếu. Nguồn lực bao gồm nhân lực và vật lực. Yếu từ doanh chủ đến người làm công. Yếu về tài sản vốn, về tri thức, kinh nghiệm và quan trọng nhất là tầm nhìn và sự sáng tạo, trí tưởng tượng. Tôi nhắc lại trí tưởng tượng.

    Thương hiệu cũng là nguồn lực, là những giá trị vô hình của doanh nghiệp. Nhưng trong kinh doanh, quan trọng nhất là thị trường, là cơ hội thị trường. Có thị trường thì sẽ có doanh nghiệp. Tiếp đến mới là nguồn lực.

    Hãy xem Google. Yếu tố thành công của Google không phụ thuộc vào những nguyên nhân mà bài viết ở trên thể hiện: yếu tố thời gian ư? Không. Google thành công rất nhanh. Thành lập năm 1998 nhưng chỉ hai năm sau, Google đã trở thành một doanh nghiệp đình đám. Về nguồn lực vật chất? Hai đồng sáng lập khởi nghiệp trong một garage. Kinh nghiệm? Họ mới ra trường! Nhưng họ có nguồn lực vô giá: sự sáng tạo, trí tưởng tượng! Tương tự Microsoft, Apple cũng vậy.

    Tôi nghĩ rằng nguyên nhân tại sao doanh nghiệp Việt chưa thành công lớn là vì chưa có 02 thứ: cơ sở dữ liệu để sáng tạo và trí tưởng tượng để sáng tạo. Dữ liệu để sáng tạo là tri thức, học hỏi, là trải nghiệm, là chia sẻ, là quan sát, quan sát và quan sát cuộc sống, thực tế. Rồi từ đó tưởng tưởng ra sản phẩm mới, cách làm marketing mới, quản trị hay, tầm nhìn rộng, tạo dựng những giá trị mới..

    Micheal Gerber nói, một doanh chủ là tổng hợp của 4 người: mơ mộng (dreamer), người nghĩ (thinker), người làm (performer) và người lãnh đạo (leader). Có nghĩa là doanh chủ phải dàm mơ ước, khát khao, rồi suy nghĩ tìm ra logic thực tế để giấc mơ trở thành hiện thực, rồi phải thực hiện nó, phải lãnh đạo dẫn dắt những người khác vì khi anh là doanh chủ, anh không làm việc một mình.

    Mọi người đừng nóng vội, rồi sẽ có nhiều và rất nhiều doanh chủ Việt Nam thành công rạng rỡ. Tôi tin điều đó và nó đang tới gần.

    16:44 (GMT+7) - Thứ Ba, 2/3/2010 Trả lời Thích
  • Người viết dường như chưa bao giờ làm doanh nghiệp thực sự hay sao mà bài viết thiếu chiều sâu, lại chụp mũ và có vẻ thiếu logic quá:

    - Nhận định về doanh nghiệp tư nhân theo kiểu đứng ở trên nhìn xuống chê bai, phán xét và khuyên nhủ. Tác giả là ai vậy?

    - Ở trên thì nói là doanh nghiệp tư nhân chưa trưởng thành được vì đủ thứ lý do. Ở dưới lại đề nghị thay đổi cấu trúc vốn nhà nước (để doanh nghiệp tư nhân tham gia nhiều hơn?)...

    - Có phải là các doanh nhân "dễ thỏa mãn", "ỷ lại", "tinh thần học hỏi chưa cao"...? Tôi là người tiếp xúc rất nhiều doanh nhân, tôi thấy rõ sự ngược lại. Họ cầu tiến, họ năng động và họ trách nhiệm với doanh nghiệp gấp trăm lần những ông giữ các vị trí tương đương tại các cơ quan nhà nước.

    - ...

    Theo tôi, nếu nói về những hạn chế của doanh nhân và các doanh nghiệp tư nhân, những điều sau có vẻ hợp lý và khách quan hơn:

    - Quy mô về vốn và thương hiệu hạn chế hơn, nên sự phát triển là chậm hơn, và là có giới hạn.

    - Một phần doanh nhân tập trung bươn chải sớm, chưa được đào tạo bài bản nên cách làm, cách nghĩ, cách quản lý đôi khi còn nhiều hạn chế.

    - Do đa phần là gắn bó sớm với doanh nghiệp của mình với sự tâp trung gần như tuyệt đối, các doanh nhân ít cọ xát với các mô hình, doanh nghiệp và lĩnh vực khác nên tầm nhìn của không ít doanh nhân còn hạn chế.

    Chỉ khi chẩn đoán đúng bệnh thì mới có thể chữa trị được. Tác giả bài viết đã có quan tâm đến doanh nghiệp tư nhân, tuy nhiên do cách nghĩ và tầm nhìn còn hạn chế, nên không chỉ chưa giúp giải quyết được vấn đề gì cho doanh nhân mà lại còn có thể làm sai hướng sự quan tâm và hỗ trợ của xã hội và chính quyền.

    18:12 (GMT+7) - Thứ Sáu, 26/2/2010 Trả lời Thích
Bình luận của bạn
Để thuận tiện cho việc đăng tải, bạn vui lòng nhập các ý kiến phản hồi bằng tiếng Việt có dấu.
Gõ Telex Gõ VNI
Chọn hình đại diện cho bình luận của bạn?